Ruimte maken in een precair bestaan
Wat betekent het om schuldenvrij te worden als je jarenlang in bestaansonzekerheid hebt geleefd? Het experiment Immerloo Schuldenvrij koos voor een radicaal andere benadering van problematische schulden: onvoorwaardelijke schuldenopheffing, gecombineerd met intensieve, mensgerichte coaching. Onderzoekers en ervaringsdeskundige co-onderzoekers van HAN University of Applied Sciences, lectoraat Versterken van Sociale Kwaliteit, volgden de gezinnen gedurende anderhalf jaar en brachten hun ervaringen in kaart. De resultaten zijn te lezen in het rapport Ruimte maken in een precair bestaan.
Uit het onderzoek blijkt dat het verdwijnen van schulden veel verder reikt dan financiële verlichting. Deelnemers ervaren vooral mentale rust, herwonnen waardigheid en nieuwe ruimte om vooruit te kijken. Stress en schaamte nemen af, mensen slapen beter, durven weer naar buiten en hervinden het gevoel regie te hebben over hun leven. Die veranderingen werken door in vrijwel alle levensdomeinen: gezondheid, opvoeding, sociale relaties, wonen, werk en participatie.
Cruciaal in deze positieve beweging is de rol van de coach. Vertrouwen, nabijheid, vasthoudendheid en concrete actie blijken doorslaggevend. Coaches die naast mensen blijven staan, snel handelen bij crises en ruimte krijgen voor maatwerk, zorgen voor kantelmomenten waarop gezinnen weer perspectief ervaren. Een respondent zegt: 'Dat vind ik toch belangrijk, dat mensen daar geïnspireerd in worden. Door dit soort trajecten. Want ik denk: als je daar heel veel mensen mee kan helpen, dat je heel veel mensen uit de shit kan helpen.'
Toch laat het onderzoek ook zien dat een precair bestaan niet vanzelf verdwijnt met schuldenopheffing alleen. Structurele factoren zoals hoge kosten van levensonderhoud, ingewikkelde bureaucratie, gezondheidsproblemen en ongelijkheid blijven het dagelijks leven beïnvloeden. Schuldenvrij zijn is daarmee geen eindpunt, maar een belangrijke voorwaarde om verder te kunnen bouwen aan bestaanszekerheid.
De kennis die de onderzoekers hebben het opgedaan, zullen komend jaar delen tijdens algemeen toegankelijke bijeenkomsten. We streven is impactvolle sessies, waarin sociaal werkers, schuldeisers, ambtenaren en ook fondsen voorzien worden van de kennis die ze nodig is om te starten met een experimentele schuldenaanpak in de eigen regio.