Armoede kartonnen huis

Waar kunnen dakloze mensen nog heen?

Dakloos zijn in tijden van corona

Met corona moeten burgers thuisblijven. Maar hoe doen mensen dat die geen huis hebben, die niet op een thuisbasis kunnen terugvallen? Wat voor impact heeft de coronacrisis op hen en op de hulpverlening? En wat kunnen we daarvan leren voor de aanpak van dakloosheid in de nabije toekomst?

De afgelopen jaren is het aantal dak lozen in Nederland flink gestegen, met sinds 2009 een ruime verdubbeling naar circa 40.000 ‘feitelijk daklozen’ (CBS, 2019). Tijdens de huidige coronapandemie lijkt het aantal nieuwe daklozen nog beperkt, mede door maatregelen om bij huurachterstanden ontruiming van woningen tegen te gaan. De verwachting is echter dat er dit jaar alsnog een nieuwe golf daklozen aan komt, door huisuitzettingen vanwege schulden, terwijl de opvang nu al kampt met forse wachtlijsten. Sommige opvanginstellingen en gemeenten hanteren zelfs al wachtlijsten voor daklozen om überhaupt op de wachtlijst te kunnen komen.

Noodopvang

Toen Nederland bij de eerste coronagolf in een ‘intelligente lockdown’ ging, werden de gevolgen van corona voor de opvang en hulpverlening aan daklozen direct duidelijk. Residentiële opvang voor dak- en thuislozen kreeg in een aantal gevallen te maken met een opnamestop: er werden geen nieuwe cliënten toegelaten. Deze mensen bleven daardoor letterlijk op straat staan of werden gedwongen langer in onderkomens te leven die niet veilig of bevorderlijk voor hun kwaliteit van leven waren. Ook de ambulante begeleiding aan dreigend daklozen en ex-daklozen werd in de meeste steden – tijdelijk – gestaakt. Tegelijkertijd waren er signalen dat
mensen die dakloos waren, informele verblijfplekken – vooral de bank bij familie of kennissen – kwijtraakten vanwege het risico op besmetting. Op een aantal plekken werd daarom extra noodopvang gestart en er werden hotels ingezet om de druk op de reguliere opvang te verminderen. Tijdelijk werden ook de toegangscriteria verruimd. Na de eerste golf werd een groot deel van deze tijdelijke opvang weer opgeheven. Tijdens het (voorlopige) hoogtepunt van de tweede golf werd die opnieuw geopend en vervolgens net zo snel weer gestopt, omdat de ‘lichte lockdown’ weer voorbij was.

Eenlingen

Voor nu is de extra opvang weer open. Het telkens sluiten van de opvang leidde tot ongenoegen bij belangenbehartigers en opvangorganisaties, die geconfronteerd werden met onzekerheid en frustratie van daklozen. Zij lobbyen voor langer durende uitbreiding van het aantal opvangplekken, ook in combinatie met reguliere winteropvang, om stabiliteit en voorspelbaarheid voor daklozen, medewerkers en organisatie te creëren. Tegen de verwachtingen in zijn grote uitbraken van corona binnen de daklozenpopulatie vooralsnog uitgebleven. De precieze reden daarvan is nog niet vastgesteld. Er zijn enkel vermoedens. Zo zijn veel daklozen eenlingen die doorgaans weinig sociale contacten hebben en wellicht geneigd zijn om afstand te bewaren tot andere mensen (of die door anderen worden gemeden). Daarnaast komen ze waarschijnlijk ook niet vaak op de plekken die door het RIVM worden aangemerkt als potentiële besmettingshaarden, zoals op (wintersport)vakantie, in winkels, op het werk, op school, thuis, of op bezoek bij vrienden en familie.

Max Huber en Maaike van Vugt zijn senior-onderzoekers bij HVO-Querido, partner van de Werkplaats Sociaal Domein Amsterdam. Joyce Crombach is manager Kwaliteitszorg en Personeelszaken bij Credo Foundation en stagebegeleider bij het Credo Huis Maastricht. Sabrina Keinemans is lector Sociale Integratie bij Zuyd Hogeschool, en programmaleider van de Werkplaats Sociaal Domein Zuyd. Lia van Doorn is lector bij het kenniscentrum Sociale Innovatie van Hogeschool Utrecht.

Magazine 'Op afstand nabij'
Bovenstaande is een inleiding op het artikel 'Waar kunnen dakloze mensen nog heen?' van de Werkplaats Sociaal Domein Amsterdam, Zuyd en Utrecht dat is gepubliceerd in het gezamenlijke magazine van de Werkplaatsen 'Op afstand nabij'. Bekijk de pdf om het gehele artikel en andere artikelen van de Werkplaatsen Sociaal Domein over de geleerde lessen in de coronacrisis te lezen.