Opbouwwerkers worstelen met de ondersteuning van nieuwkomers: welke rol hebben zij?
Overal in Amsterdam werken opbouwwerkers met en voor nieuwkomers van verschillende achtergronden. In samenwerking met allerlei andere partijen in het sociaal domein, zijn zij een belangrijke schakel in het opvangen en ondersteunen van nieuwkomers in de stad. Hoe ze dat doen en met welke partners ze daarbij samenwerken, verschilt echter per stadsdeel, blijkt uit onderzoek dat het Lectoraat Stedelijk Sociaal Werk van de HvA deed vanuit de Werkplaats Sociaal Domein Amsterdam en Omgeving.
Faciliteren en activeren
Het onderzoek laat zien dat opbouwwerkers in Amsterdam niet allemaal dezelfde taakopvatting hebben in het werken met nieuwkomers. Sommigen kiezen voor een faciliterende aanpak, waarbij ze het eigen initiatief van nieuwkomers volgen, net zoals ze dat bij andere bewoners of groepen doen. Anderen werken meer activerend, benaderen nieuwkomers als een specifieke groep en bouwen gerichte kennis op over deze doelgroep. In de praktijk balanceren de meeste opbouwwerkers tussen beide rollen. Zo zorgen ze voor maatwerk, maar worstelen ze ook met de grenzen van hun taken en verantwoordelijkheden.
Risico op willekeur
Doordat opbouwwerkers hun rol ten aanzien van nieuwkomers verschillend invullen, is de ondersteuning niet in alle delen van de stad gelijk. Daarnaast, zo laat het onderzoek zien, zijn samenwerkingen rondom deze doelgroep vaak afhankelijk van individuele personen, de aanwezigheid of afwezigheid van een partij, of van subsidies. Daarnaast lijkt de ondersteuning in de (institutionele) sociale basis zich vooral te richten op statushouders en is er door het open deur-beleid van buurthuizen vaak weinig zicht op welke nieuwkomers nu precies bereikt worden. Het maakt vanuit het perspectief van nieuwkomers dus uit in welke buurt je woont en welke opbouwwerker met welke rolopvatting daar werkt, vanuit welke organisatie, met welke opdracht en middelen en welke (structurele) samenwerkingspartners. Er bestaat daardoor een risico op willekeur: ongelijke sociale dienstverlening aan nieuwkomers afhankelijk van de buurt waarin zij wonen.
Behoefte aan structurele samenwerking
Goede samenwerking is cruciaal om nieuwkomers beter te helpen integreren. Omdat zij zelf vanuit een generieke rol werken, moeten opbouwwerkers slim gebruik maken van de expertise van andere partijen, zoals migrantenzelforganisaties, informele initiatieven, sleutelfiguren en formele partijen zoals Vluchtelingenwerk. Het onderzoek laat zien dat er een duidelijke behoefte is aan meer structurele vormen van samenwerking rondom nieuwkomers en dat beleid deze zou moeten ondersteunen. Dit vraagstuk stond centraal tijdens de afsluitende dialoogbijeenkomst op 16 oktober.
Dialoogbijeenkomst
Tijdens de dialoogbijeenkomst presenteerden de onderzoekers de resultaten van het onderzoek. Na de onderzoekspresentatie volgde een paneldiscussie tussen Yousry Saad (opbouwwerker bij Dynamo), Johnny Addis (Stichting Ykeallo) en Sterre Berkelmans (Vluchtelingenwerk Utrecht en Masterstudent Social Work). Zij gingen in gesprek over de rol en waarde van het opbouwwerk. Hierna gingen de deelnemers uiteen in groepjes met als vraag hoe de samenwerking tussen alle betrokken spelers structureler kan worden georganiseerd. Een duidelijke uitkomst was dat er tijd en ruimte gemaakt moet worden om als betrokken professionals fysiek bij elkaar te gaan zitten, elkaar te leren kennen en met elkaar te reflecteren. Dit moet voldoende ondersteund worden vanuit het organisatiemanagement, zodat het professionals hier tijd voor vrij mogen en kunnen maken en de uitkomsten serieus opgepakt worden. Belangrijk is om rollen en taken te verhelderen: Wie doet wat? En als we dat naast elkaar leggen, dekken we daarmee af wat nodig is voor de doelgroep? Afbakening is daarbij net zo van belang: is het haalbaar voor iedereen? Met name informele partijen lopen het risico overvraagd te worden. Een ander relevant punt dat naar voren kwam was het structureler inbedden van ervaringsdeskundigheid. Dat wil zeggen, het kwalificeren van nieuwkomers zodat zij structureel onderdeel uitmaken van een team binnen de formele ondersteuning zoals welzijnswerk of buurtteam.
Over het volledige onderzoek
Het lectoraat deed van 2023-2025 onderzoek naar de aansluiting van nieuwkomers op de Amsterdamse sociale basis. In een eerdere fase van dit onderzoek (2023-2024) stonden de ervaringen van nieuwkomers centraal. De bevindingen van die fase zijn terug te vinden in het boekje Aankomen in Amsterdam. Over de tweede fase werd een onderzoeksrapport geschreven Nieuwkomers in de Amsterdamse sociale basis: het perspectief van professionals met een bijbehorende publieksversie, het boekje Nieuwkomers in de sociale basis in Amsterdam: Welke rol spelen opbouwwerkers?
De betrokken onderzoekers zijn Saskia Welschen, Willo Molenaar, Rosanne Van Kommer, Pamela Lucas en Marc Hoijtink.