Beeldbellen

Een ethische kans voor worstelende professionals

Sociale professionals komen in de huidige pandemie voor forse ethische uitdagingen te staan. Beeldbellen of toch op huisbezoek gaan om geen signalen te missen? De landelijke richtlijnen volgen of de eigen professionaliteit laten prevaleren? Inzicht in de ethische behoeften van professionals kan ten goede komen aan de ethische basisstructuur van het sociaal domein.

Sociale professionals en sociale dienst verleningsorganisaties kwamen door de coronapandemie onder druk te staan en de kwaliteit en de kwantiteit van de dienstverlening werden bedreigd. Het sociaal domein toonde veel veerkracht en inventiviteit in reactie op deze uitdagingen, maar worstelde ook met taaie ethische kwesties, zoals deze sociaal professional laat zien:

‘Wel of niet op huisbezoek gaan. Als ik het nodig vind wel op huisbezoek te gaan, face to face contact te hebben, moet ik toestemming vragen aan mijn leidinggevende. Ga ik dit doen? Waar blijft mijn eigen verantwoordelijkheid hierin? Men mag immers op mijn professionaliteit vertrouwen? En ga ik beschermende zaken gebruiken? Ik vind die afstand creëren terwijl nabijheid nodig is. Ik ben het niet eens met het landelijke beleid rondom corona. Echter, ik werk voor een gemeente. In hoeverre kan ik openlijk kritisch zijn op het landelijke beleid wat ook door deze gemeente wordt uitgedragen? En in hoeverre kan en mag ik mijn eigen gezonde en professionele verstand laten spreken én dus richtlijnen niet volgen? Ik ben wel op huisbezoek gegaan zonder toestemming te vragen.’

Uitdagingen

Dit praktijkverhaal is afkomstig uit een internationaal onderzoek onder meer dan zeshonderd sociale professionals uit meer dan vijftig landen (Banks et al., 2020a, 2020b, 2020c). Hogeschool Utrecht participeerde in dit onderzoek en verrichtte bovendien aanvullend onderzoek in Nederland. Deze activiteiten leverden een goed beeld op van de ethische uitdagingen waarmee sociale professionals wereldwijd werden geconfronteerd in het begin van de covid-19 pandemie. Drie aspecten springen daarbij in het oog.

Contactbeperkingen

Om te beginnen kregen professionals te maken met richtlijnen voor de sociale omgang die niet altijd goed aansloten op de specifieke context waarin zij werken. De richtlijnen voor sociaal contact belemmerden bijvoorbeeld het aangaan en onderhouden van vertrouwelijke en empathische relaties, het beoordelen van problematische situaties en het verlenen van dienstverlening op maat. In Nederland heeft meer dan zeventig procent van de sociale professionals deze richtlijnen als belastend ervaren. Een professional verwoordde dat zo:

‘Het is de bedoeling dat we zoveel mogelijk vanuit huis werken. Zo bellen we voornamelijk met cliënten. Uitdagingen die ik heb ervaren, is dat je cliënten niet ziet. Je ziet niet hoe ze erbij lopen, sommigen zijn minder open en of minder eerlijk aan de telefoon. Ook is het makkelijker voor zorgmijders om de telefoon niet op te nemen. Verder kan je ook niet zien hoe een huis eruitziet, maar bijvoorbeeld ook niet hoe een cliënt er lichamelijk uitziet. Doucht of wast diegene zich regelmatig, ruikt diegene fris, worden haren nog gekamd, baarden geschoren, schone kleding aangetrokken? Maar ook, wordt de keuken wel schoongemaakt, de wc, de rest van het huis?

Ed de Jonge is hogeschoolhoofddocent aan Hogeschool Utrecht. Hij is voornamelijk actief op het vlak van praktijkonderzoek en onderwijsinnovatie. Het Kennisplatform Utrecht Sociaal (kUS) is de Werkplaats Sociaal Domein voor de provincie Utrecht, en biedt een overzicht van alle corona-onderzoek in de provincie Utrecht.

Magazine 'Op afstand nabij'
Bovenstaande is een inleiding op het artikel 'Een ethische kans voor worstelende professionals' van de Werkplaats Sociaal Domein Utrecht dat is gepubliceerd in het gezamenlijke magazine van de Werkplaatsen 'Op afstand nabij'. Bekijk de pdf om het gehele artikel en andere artikelen van de Werkplaatsen Sociaal Domein over de geleerde lessen in de coronacrisis te lezen.