Online sessies

Bekijk de opname van het symposium 'Op afstand nabij'

Hoe een crisis leidt tot nieuwe inzichten in het sociaal domein

Op donderdag 18 maart 2021 vond het symposium ‘Op afstand nabij’ van de Werkplaatsen Sociaal Domein plaats. De sessies in de proeverij zijn goed bezocht, maar helaas werd het plenaire deel onderbroken door een storing. We hebben de lezing van Hans Boutellier en het panelgesprek dat daarop volgde opgenomen, deze kun je nu hieronder terugkijken! 

Erna Hooghiemstra, de voorzitter van de Associatie Werkplaatsen Sociaal Domein, en gespreksleider Evert van Rest blikken terug op de middag. Erna: Thuis zaten 240 deelnemers zaten klaar. In de studio keken we met spanning naar de teller die afliep. Op tafel lagen exemplaren van het prachtige magazine dat we samen met alle werkplaatsen tot stand hadden gebracht. Ja, we konden beginnen met het symposium over de geleerde lessen voor het sociaal domein van het afgelopen coronajaar.

Programma symposium ‘Op afstand nabij’
Wil je het programma en de inhoud van de sessies tijdens de proeverij nog eens teruglezen? Klik dan hier.

Nabijheid is de kracht van sociaal werkers

Evert van Rest leidde het symposium kundig in en stelde mij vragen over het thema van het symposium en de rol van de Werkplaatsen. Ik benadrukte dat nabijheid de kracht van werkers in het sociaal domein is. Sociale afstand vraagt daarom veel van hen. Maar juist omdat zij de kunst verstaan van nabij komen weten zij, ook nu, wat er speelt en wat er nodig is. Daarom zijn zij van grote meerwaarde voor veel groepen die gevolgen ondervinden van deze crisis. In de Werkplaatsen is zoals altijd samengewerkt tussen professionals, onderzoekers, docenten studenten en gemeenten om nieuwe antwoorden te vinden op vragen uit de praktijk. We hebben veel geleerd.

Hans Boutellier startte zijn verhaal met dat hij in zijn reflectie in wilde gaan op: 

a) kwetsbaarheid en daaraan verbonden zelfredzaamheid 
b) veerkracht, in het bijzonder in lokale coalities 
c) polarisatie en politisering

En toen viel de verbinding uit, zoals de deelnemers weten.. Ineens werd een van de nadelen van ‘op afstand’ congresseren pijnlijk duidelijk.. Ondertussen ging Hans door en hebben we alles opgenomen (lees verder onder de video).

Een anti-viraal tijdperk

Corona heeft geleid tot een langdurige ontwrichting in de samenleving, betoogde Hans. Hij ziet het eerder als een begin van een proces waarin we op en af met effecten van een virus te maken zullen hebben: een anti-viraal tijdperk. Daarom is het extra urgent om na te denken over de vraag hoe werkers in het sociaal domein daar zo goed mogelijk op kunnen reageren.

Hans benoemde dat mensen of buurten die al kwetsbaar waren, doorgaans extra te lijden hebben gehad. Maar ook dat er nieuwe groepen te maken hebben gekregen met effecten die ze nooit hadden verwacht. Tegelijkertijd blijken sommige groepen verrassend goed om te kunnen gaan met deze situatie en is er veel opgelost door inzet uit de omgeving van mensen zelf. Al met al een ambivalent beeld. En juist daarom een belangrijke opgave voor werkers in het sociaal domein om te signaleren wat er echt gebeurt bij wie en wat er nodig is.

Dan over veerkracht: Die ziet hij op twee manieren: ad-hoc en meer structureel. Hij is vooral geïnteresseerd in het laatste. Deze situatie heeft de samenwerking tussen partijen op lokaal en wijkniveau duidelijk bevorderd. Het is nu zaak om hiervan te leren en dat structureel voort te zetten. Hij ziet hier een belangrijke rol voor werkers in het sociaal domein weggelegd. Dit is het moment!

Tenslotte het maatschappelijk klimaat. De maatregelen hebben ook veel frustratie opgewekt. Met rellen en demonstraties en polarisende bewegingen. Tegelijkertijd komen de grote maatschappelijke vragen ook naar boven drijven: in welke wereld we willen leven? Hoe kunnen we die energie omzetten in maatschappelijke en noodzakelijke verbeteringen?  Werkers in het sociaal domein kunnen in de ogen van Hans een wezenlijke bijdrage leveren aan het (laterale!) gesprek hierover en het op de agenda zetten van de grote vragen.

Zo gaf Hans Boutellier degenen die dagelijks werken in het sociaal domein ‘food for thought en tegelijk ‘food for action’. Een mooiere start van ons symposium konden we ons niet wensen.

Evert van Rest over het panelgesprek

In het panelgesprek kwamen de vergrote problemen door de coronacrisis ter sprake. Want ontstaan er nu nieuwe problemen of waren die problemen er al langere tijd? Lector Sabrina Keinemans is van mening dat de kwetsbaarheden in de samenleving en de mechanismes die daar de oorzaak van waren altijd al bestonden, alleen dat deze crisis nu zichtbaar maakt wat die kwetsbaarheden en oorzaken zijn. Het is dus niets nieuws, het wordt alleen enorm pijnlijk duidelijk. Het zegt iets hoe wij onze samenleving al jarenlang inrichten. 

Marcel van Eck, Sociaal Werker van het Jaar 2020, ziet een rol voor sociaal werkers om die problemen ook aan te kaarten, want zij zijn de ogen en oren bij mensen in kwetsbare situaties. Hij vraagt zich alleen wel soms af hoe je ook dat aankaarten en signaleren moet doen naast het oplossen van de problemen in de gezinnen. Het is soms wel veel gevraagd van sociaal werkers. 

Lector Lilian Linders denkt dat in het onderwijs hier ook meer aandacht voor moet zijn, studenten opleiden in het analyseren van oorzaken van problemen. Jan Bannink van de gemeente Nijmegen herkent dat en geeft aan dat het heel goed werkt als de cijfers die bekend zijn bij de gemeente ingekleurd worden door de verhalen van professionals, om zo inzichtelijk te maken wat er nodig is. Sabrina Keinemans geeft aan dat het wel nodig is om een stap verder te gaan in de grondige analyse. Ze zegt dat we niet alleen moeten analyseren welke problemen er ontstaan door de coronacrisis of welke problemen misschien al bestonden, maar dat we ook goed moeten achterhalen waardoor die problemen ontstaan. Sociaal werkers, gemeenten en de lectoraten hebben hier allemaal een rol in.