15 november 2017

‘Kijken vanuit je hart. Samen zien… Dat maakt het leven draaglijk!’ Cabaretière Karin Bruers sluit het congres Samen leren en ontwikkelen voor een inclusieve samenleving af met een treffende uitsmijter. Want uit alle voordrachten blijkt steeds weer dat verbinding het sleutelwoord is: zowel voor het gezamenlijk ontwikkelen van nieuwe kennis in de Werkplaatsen Sociaal Domein, als voor het bevorderen van maatschappelijke inclusie.

In Nederland zijn 14 Werkplaatsen Sociaal Domein actief: regionale samenwerkingsverbanden van hogescholen en lectoraten, zorg- en welzijnsorganisaties en gemeenten. De Werkplaatsen richten zich tegelijkertijd op praktijkgericht onderzoek en het ontwikkelen van nieuwe werkvormen en methodes voor het sociale domein. Bijvoorbeeld om wijkbewoners meer te betrekken bij lokale initiatieven en het oplossen van problemen in de buurt. Of om samen met jongeren in kwetsbare situaties passende vormen van onderwijs en werk te vinden.

Zo zijn de Werkplaatsen unieke leer-, werk- en onderzoekgemeenschappen die investeren in ‘werkende’ oplossingen. Dat doen ze ‘integraal’ en dus vanuit uiteenlopende, soms lastig te verenigen perspectieven: de leefwereld van burgers, cliënten en vrijwilligers; het lokale beleid van gemeenten; de inzet van zorg- en welzijnsinstellingen; en de input vanuit onderwijs en onderzoek.

Vertrouwensrelaties tussen partners

Erna Hooghiemstra die het congres als voorzitter Werkplaatsen Sociaal Domein opent, vertelt aan de 150 deelnemers (zorg- en welzijnsprofessionals, onderzoekers, beleidsambtenaren en docenten/lectoren) hoe trots zij is op alles wat er sinds 2008 is opgebouwd. De afgelopen jaren is met succes geïnvesteerd in langdurige vertrouwensrelaties tussen partners voor wie samenwerken eerder niet vanzelfsprekend was.

Ook al hebben alle Werkplaatsen eigen regionale agenda’s, ze werken allemaal aan meer inclusie zodat kwetsbare burgers naar vermogen kunnen meedoen, constateert ze. ‘Met hun kennis kunnen Werkplaatsen écht iets betekenen voor de mensen om wie het uiteindelijk gaat. Maar er valt ook nog veel te doen.’ Vooruitkijkend pleit de voorzitter voor meer onderzoek, bijvoorbeeld om te bepalen welke ondersteuning burgers, vrijwilligers en professionals nodig hebben om stappen vooruit te maken.

Kijk naar reacties van deelnemers op het congres.

Nieuw kennisfundament

Een troef die Werkplaatsen nog veel beter kunnen uitspelen, is de samenwerking met hogescholen, benadrukt Erna Hooghiemstra. Het met elkaar ‘klaarstomen’ van nieuwe hbo-geschoolde professionals kan namelijk innovaties in het sociaal domein versnellen. Elise Nauta, voorzitter Sectorraad Hogere Sociale Studies is het daar vanzelfsprekend mee eens. ‘Alle hogescholen met een opleiding in het sociale domein hebben samengewerkt aan een nieuw landelijk opleidingsdocument. Hierin is een body of knowledge - een kennisfundament - vastgelegd voor alle sociale opleidingen, zodat duidelijk is wat je van afgestudeerde studenten mag en kan verwachten.’

Voor de nieuwe opleidingen zijn drie nieuwe profielen gemaakt: sociaal werk en zorg; sociaal werk in welzijn en samenleving; en sociaal werk en jeugd. ‘In elk van deze profielen wordt wetenschappelijke kennis en praktijkkennis gebundeld. En juist daar zijn de Werkplaatsen van belang’, onderstreept Elise Nauta.

Inclusie bevorderen volgens Rutte III

‘Omgekeerd zijn de Werkplaatsen ook een troef voor hogescholen’, vindt Harmen van Wijnen. Als bestuurslid van de Vereniging Hogescholen en bestuursvoorzitter van Christelijke Hogeschool Ede kijkt hij in dit congres met een onderwijsbril naar het belang van de Werkplaatsen. Daarbij start hij met een verwijzing naar het nieuwe regeerakkoord, waarin staat hoe Rutte III inclusie wil bevorderen.

‘Wij willen een samenleving waarin iedereen mee kan doen ongeacht talenten of beperkingen. De implementatie van het VN-gehandicaptenverdrag is hierbij belangrijk. Waar partijen achterblijven, ondernemen we actie. Bijvoorbeeld door voorlopers in contact te brengen met achterblijvers.’

‘Het is van groot belang dat we deze papieren werkelijkheid zelf vormgeven’, zegt Van Wijnen. Van onderwijsinstellingen vraagt dit dat zij in al hun haarvaten dienend aan de samenleving zijn - en dus inclusief.  

Ruwheid van sociale vraagstukken

Vanuit hun maatschappelijke betrokkenheid zijn hogescholen steeds vaker in gesprek met bedrijven, instellingen en overheden. Daarbij bestaat echter het risico dat het bij bestuurlijk overleg blijft – en de beoogde samenwerking niet echt ‘landt’. ‘Bij deelname aan Werkplaatsen bestaat dit risico niet, omdat ook burgers daar aan tafel zitten als gesprekspartner met een eigen rol’ stelt Van Wijnen. ‘Dat helpt om het perspectief te kantelen, zodat de focus echt ligt bij de vragen en problemen die er zijn.’

Reden genoeg voor Van Wijnen om zich ook binnen zijn eigen hogeschool sterk te maken voor deelname aan Werkplaatsen. ‘Juist daar kunnen studenten als professionals van de toekomst morele dilemma’s ontdekken, zodat ze daar vervolgens op kunnen reflecteren; en juist daar maken ze kennis met de ruwheid van sociale vraagstukken in de praktijk.’

Als sociaal werker van het jaar, krijgt Mariska Overgaag de vraag te reageren op zijn betoog. Ze vindt het te vrijblijvend, te weinig urgent, en ook de vertaalslag naar de praktijk duurt haar te lang. ‘In mijn werk zie ik hoe het merendeel van de vragen die bij ons binnenkomen financieel is gerelateerd. Daar wordt in de opleidingen te weinig aandacht aan besteed. Studenten weten daardoor niet wat ze daarmee aan moeten. In de Werkplaatsen krijgen ze de mogelijkheid om in de praktijk kennis te maken met dit soort vragen. Dus hoe, waar, wanneer?!?’

Kijk naar wat Sociaal Werker van het Jaar Mariska Overgaag zegt over de kracht en kansen van de Werkplaatsen Sociaal Domein.

Allemaal gelijk

Ilya Soffer - directeur van Ieder(in), de landelijke belangenorganisatie van mensen met een beperking – neemt als laatste spreker de optiek van cliënten en burgers voor haar rekening. Zij geeft aan hoe er vaak ondanks goede bedoelingen weinig van  inclusie terecht komt. Door wetgeving en de ingewikkelde manier waarop onze zorg- en hulpverlening is georganiseerd. Maar ook door taal en het gebruik van termen zoals  ‘de kwetsbare burger’. Daarmee worden mensen apart gezet, terwijl iedereen kwetsbare én krachtige kanten heeft.

‘Inclusie begint bij het besef dat wij ten diepste allemaal gelijk zijn’, onderstreept ze. ‘Allemaal kwetsbaar, allemaal slachtoffer, allemaal potentieel dader, allemaal hulpverlener, allemaal aangewezen op hulp van anderen. Maar dat besef ontbreekt in de manier waarop we de hulp hebben georganiseerd.’

Wetgeving staat inclusie in de weg

Bij Ieder(in) komen regelmatig meldingen binnen van mensen die wel willen participeren, maar daarbij worden tegengewerkt; bijvoorbeeld doordat ze dan worden gekort op hun uitkering. Het is exemplarisch voor de manier waarop ook wetgeving inclusie in de weg staat – vooral voor mensen met problemen op meerdere terreinen.

‘Verder leeft er een groot misverstand over kwetsbaarheid’, waarschuwt Ilya Soffer. ‘Vaak denken we hierbij aan de mensen die weinig regie over hun leven kunnen voeren. Maar wij zien dat juist ook de mensen die veel eigen regie kunnen voeren kwetsbaar zijn. Ze organiseren van alles, maar lopen aan tegen een stelsel van niet-inclusief denken omdat ze daar niet in passen.’

‘Eigenlijk gaat het bij inclusie om: de uitzondering is de regel. Dat kunnen we nog niet zo goed, want dat vraagt zowel om maatwerk als om design for all.’ Luister daarom niet alleen met je oren, maar ook met je hart! En blijf constant met jezelf in gesprek of je wel het goede doet, of het anders kan, en of je relatie tot de ander ook iets zegt over de relatie tot jezelf. Dat helpt enorm!’

Kijk naar drie tips van Ilya Soffer voor inclusief werken.

Aan de slag in workshops

In de workshops gaan de deelnemers vervolgens met verschillende methoden en werkvormen aan de slag, die door Werkplaatsen zijn gemaakt (of nog volop in ontwikkeling zijn). Zo maken ze bijvoorbeeld kennis met de werkvorm Community Mapping van de Werkplaats Sociaal Domein Friesland, die kansen en mogelijkheden van wijkbewoners letterlijk op de kaart zet. En met ingrediënten voor processen van co-creatie en co-research met ouderen, vormgegeven door de Werkplaats Den Haag & Leiden.

Kijk wat docent/onderzoeker Mariëlle Verhagen met haar workshop ‘Bonje over een buurthuis’ wil bereiken.

Het congres Samen leren en ontwikkelen voor een inclusieve samenleving vond plaats op 8 november jl. bij Cursus- en vergadercentrum Domstad in Utrecht.

Presentaties

Samenspel vorm, relatie en inhoud

Uniek aan de Werkplaatsen Sociaal Domein is het samenspel tussen vorm, relatie en inhoud. Dit animatiefilmpje maakt duidelijk hoe dit in de praktijk werkt.

Meedoen

Houdt uw hogeschool of lectoraat zich ook actief bezig met innovatie en evaluatie van werkvormen voor de sector zorg en welzijn? Lees dan snel hoe u bij de Werkplaatsen Sociaal Domein kunt aansluiten.  

Nieuwsbrief